اختصاصی خبر نورآباد؛
رعایت حقوق مردم در ادارات
ضرورت اخلاق اداري
 
اخلاق اداري به چگونه كار كردن در اداره مي پردازد. يك كارمند مسلمان بايد مزین به اخلاق اسلامي و انساني باشد. به عبارت ساده و مختصر اخلاق شامل شناخت صحيح از ناصحيح و آنگاه انجام صحيح و درست و ترك ناصحيح و نادرست است.

بنابرين اخلاق اداري را مي توان بايدها و نبايدهاي اداري و چگونه كار كردن در اداره تبيين نمود. اخلاق اداري مطلوب زماني بوجود مي آيد كه كاركنان نظام اداري يك كشور به مردم از منظر درست بنگرند و خود را خدمتگزار و وكيل مردمان بدانند. مهمترين مبنا در پيشرفت اخلاق اداري تصحيح بينش كاركنان نسبت به خودشان، مردمان، مسؤلان و وظايف شان است، زماني كه ديد انسان نسبت به مردم، مافوق شود خدمت نمودن  عبادت كردن است و اين خود سبب رشد در اداره و توسعه اخلاق در اداره مي شود. در نظام اداري آن چه در راس مناسبات و رفتار اداري حاكم است حرمت نگهداشتن و حفظ حقوق مردمان است هر يك از كاركنان دولت در هر مرتبه و جايگاهي كه قرار دارند اگر حافظ حقوق و حرمت ارباب رجوع باشند يك نظام اداري مبتني بر اخلاق ظهور خواهد كرد.

خطرناكترين رويداد انساني انحطاط اخلاقي و شكسته شدن مرزهاي اخلاقي است كه در اين صورت هيچ چيز به سلامت نخواهد ماند و انسانيت انسان فرو مي ريزد، و اين امر در امور اداري از جايگاهي خطير و ويژه برخوردار است. زيرا وقتي انسان از محدوده فردي خارج مي شود و در پيوند با ديگر انسانها قرار مي گيرد و اين پيوند صورتي اداري مي يابد، اگر اخلاق نيك حاكم بر روابط انساني نباشد، فاجعه چندين برابر مي شود. به همين دليل است كه والاترين ملاك در هر سازمان اداري متخلق بودن افراد به اخلاق انساني است.

نوع نگاه انسان به كار و مسئوليت از امور مهم اخلاق مطلوب اداري است. كسي كه كار و مسئوليت را امانت ببيند و آن را وسيله عزتمندي و سرمايه شكوفايي خويش بداند، از كار كردن احساس رضايت و خشنودي و خود شكوفائي مي كند و همين امر باعث بهبود اخلاق اداري او مي شود. اميرمؤمنان در آموزشهاي اخلاق اداري كارگزاران و كاركنان دستگاه اداري را در اين جهت آموزش مي داد، چنانچه در نامه اي به اشعث بن قيس، استاندار «آذربايجان» چنين فرموده است:
« و ان عملك ليس لك بطعمه و لكنه في عنقك امانه و انت مسترعي لمن فوقك ليس لك ان تفتات في رعيه و لا تخاطر الا بوثيقه».  همانا كاري كه به عهده توست، طعمه اي برايت نيست، بلكه امانتي است بر گردنت، و آن كه تو را بدان كار گمارده، نگهباني امانت را به عهده ات گذارده، و تو پاسخگوي آني نسبت به آن كه فردا دست توست. اين حق براي تو نيست كه در ميان مردمان به استبداد و خودرأيي عمل نمايي و به كاري دشوار جز با دستاويز محكم درآيي.

نيكو و زيبا ديدن كار و تلقي مثبت از مسئوليت، حال و هواي زندگي انسان را مثبت و نيكو و زيبا مي سازد و اساساً ارزش آدمي به آن چيزي است كه آن را نيكو و زيبا مي بيند. اميرمؤمنان علي(عليه السّلام) در سخني بسيار والا فرموده است:
«قيمه كل امري ما يحسنه» انسان را آن بهاست كه در ديده اش زيباست.

توجه به درستي عمل و دقت در كار خوب انجام دادن امور، حقي است براي نفس كار و مسئوليت و هر كه در اداي چنين حقي كوتاهي روا دارد، بايد پذيراي تبعات منفي آن در روح و روان خويش، گذشته از جوانب و نتايج ديگر، باشد. علي(عليه السّلام) چنين درباره كوتاهي در كار فرموده است: «من قصر في العمل ابتلي بالهم» هر كه در كار كوتاهي ورزد، دچار اندوه گردد.

اخلاق اداري مطلوب زماني سازمان مي يابد كه كاركنان نظام اداري به مردم از منظري درست بنگرند و خود را كارگزار، خزانه دار، وكيل و خدمتگزار مردمان ببينند.

كاركنان اداري زماني به درستي مي توانند انصاف را پاس بدارند كه در رفتار با مردم  شكيبايي داشته باشند و با ا يشان طلبكارانه برخورد ننمايند و خود را وكيل و خزانه دار آنان ببينند و احساس كنند كه به موكلان خود پاسخگويند و فلسفه وجودي ايشان در نظام اداري خدمتگزاري به مردم است.

در نظام اداري آنچه بايد در رأس مناسبات و روابط و رفتارها حاكم باشد، حرمت نگهداشتن مردم و پاسداري از حقوق ايشان است. اين دريافت كه هر كس در هر مرتبه اي از نظام اداري در جايگاهي قرار گرفته است كه بتواند پاسدار حقوق مردم و حافظ حرمتهايشان باشد، تلقي اشخاص را در رويارويي با نعمت مسئوليت و به كارگيري آن در جهت خدمت به انسانها تصحيح مي نمايد، و در اين صورت است كه يك نظام اداري مبتني بر اخلاق انساني ظهور مي كند و در اين مسير پايدار مي ماند.

از این رو خدمتگزار اداری باید با رعایت دقیق موارد ذیل در جهت رعایت حقوق مردم و رضایت مندی خداوند که این امانت _خدمت به مردم_ را به وی عطا نموده است گام بردارد:

1-مسولیت پذیری
كمال آدمي، به كمال مسئوليت پذيري اوست. هر چه كسي در مسئوليت پذيري سستي ورزد، تباهي در كارش بيشتر خواهد بود، و هر چه كسي مسئوليت پذيري بيشتري داشته باشد، به كمال بيشتري از نظر اخلاق فردي و اخلاق اداري دست مي يابد.

هيچ كارگزاري نمي تواند هرگونه كه خواست با مردم رفتار نمايد و خود را نيز پاسخگو نداند. بر اين مبنا كسي حق كمترين اهانت و بي احترامي به مردم را ندارد. كه افراد حتي نسبت به نوع نگاه و بيان و رفتار خود مسئولند.

2-انضباط كاري
انضباط كاري يعني سامان پذيري، آراستگي، نظم و ترتيب و پرهيز از هرگونه سستي و بي ساماني در كار. اين امور از عمده ترين آداب اخلاق اداري است و هيچ سازمان و نظامي بدون رعايت اين امور راه به جايي نخواهد برد. بهترين سازمان ها و نظام ها با زيرپا گذاشته شدن اصل انضباط كاري، به تباهي كشيده مي شوند و وجوه مثبت آنها نيز بي ارزش مي گردد.

تواناترين مديران و كارگزاران و كاركنان در يك مجموعه اداري كه اصل انضباط كاري بر آن حاكم نيست توفيقي كسب نخواهد كرد و جز اتلاف نيرو بهره اي نخواهند برد. امام علي(عليه السّلام) فرموده است:
«وامض لكل يوم عمله، فان لكل يوم ما فيه.» كار هر روز را در همان روز انجام ده، زيرا هر روز كاري مخصوص به خود دارد.
1. حضور به موقع در محل كار و تعيين جايگزين براي انجام امور مراجعين در اوقات عدم حضور در محل كار
2. تسريع و تسهيل در انجام امور مردم
3. پيگيري و رسيدگي به امورات، مشكلات و شكايات ارباب رجوع
4. درست و به موقع انجام دادن كارهاي مردم
5. داشتن سعه صدر و تمايل مثبت در برخورد با ارباب رجوع
6. گوش دادن اثر بخش به خواسته ها و ارائه اطلاعات و راهنمايي لازم و كافي ارباب رجوع
از مهمترین مطالبات مردم در مراجعه به ادارات می باشد که باید مورد توجه خدمتگزاران باشد.
3-امانتداري

بر اين مبنا هر كس در هر مرتبه اداري امانتدار مردم است و بايد از اموال و امكانات و حقوق و حدود و حيثيت و شرافت آنان پاسداري كند. در منظر اميرمؤمنان علي(عليه السّلام) بزرگترين خيانت، خيانت به امت و تعدي به امانت است.
اگر انسان كار و مسئوليت را امانت بداند، بي گمان حرمت آن را پاس مي دارد و تلاش مي كند كه به خوبي آن را پيش ببرد و بالنده سازد.

4- خدمتگزاري

  فلسفه وجودي نظام اداري، خدمتگزاري به مردم است، و همه كارگزاران و كاركنان در تمام مراتب، خادمان مردمند. اين امر به عنوان يك اصل در نظام اداري مطرح است و مادام كه چنين احساسي وجود داشته باشد، كارگزاران و كاركنان نظام اداري با مردم رفتار مالكانه و فرمانفرمايانه نخواهند داشت، بلكه جايگاه و موقعيت خود را نعمتي مي دانند كه وسيله خدمت به مردم است.
1. تكريم ارباب رجوع و حفظ حرمت و شخصيت آنان
2. خوشرويي و خوش برخوردي در مواجه با ارباب رجوع
3. پاسخگويي و مسئوليت پذيري در قبال كار ارباب رجوع
4. توجيه قانوني، عقلي و منطقي عدم انجام خواسته هاي نامربوط  ارباب رجوع
5. رعايت اخلاق اداري و تواضع در برابر مردم
6. رعايت اخلاق اسلامي در برخورد با مراجعين
از وظایف اخلاقی و حرفه ای خواهد بود.
5-مهرورزي
 
انجام دادن كارها و خدمتگزاري از سر مهرورزي والاترين هنر در اخلاق است. چنانچه اگر انجام دادن امور با مهرورزي توأم شود، صورتي زيبا و كاملا انساني مي يابد و موجب پيوند جانها و الفت قلبها مي گرددو در رفتار و مناسبات اداري، انقلابي معنوي به وجود مي آورد.
نيروي محبت از نظر اجتماعي، نيروي عظيم و مؤثري است و بهترين اجتماع آن اجتماعي است كه با نيروي محبت اداره شود.

6-بردباری

هركس كه در هر مرتبه اي از مراتب نظام اداري قرار مي گيرد بايد با بردباري تمام امور را پيش ببرد و در برابر خواست مردم و احتياجات آنان كم حوصلگي نداشته باشد و با تحمل فراوان خدمتگزاري نمايد. امام علي(عليه السّلام) در دستورالعملهاي حكومتي و اداري خود، كارگزاران و كاركنان را به چنين بردباري اي فراخوانده است.

7-عدل و انصاف

رعايت عدل و انصاف در روابط و مناسبات اداري و در خدمتگزاري مردم اصلي است كه بدون آن، نظام اداري از صورت انساني بيرون مي رود و هر فساد و تباهي گريبانگير آن مي شود.
1. تبعيض نژادي، قومي، خويشاوندي، مذهبي و جنسي در ارائه خدمت به ارباب رجوع
2. تجسس در امورات شخصي ارباب رجوع
3. اخاذي، رشوه خواري و اخذ وجه بيش از تعرفه هاي مقرر در قانون
4. تاثير و قبول توصيه و سفارش در ارائه خدمات ارباب رجوع
5. منت گذاشتن و چشم داشت از بابت انجام امورات مراجعين
6. ترك محل كار در اوقات موظفي اداري بدون دليل و اجازه
7. افشاي اسرار و اطلاعات محرمانه ارباب رجوع
8. داشتن كبر و غرور در برخورد با ارباب رجوع
9. كاغذ بازي هاي آزار دهنده و امروز و فردا كردن كار ارباب رجوع
از مواردی است که سبب نارضایتی مردم و تضعیف نظام اداری خواهد شد.
متأسفانه اغلب مراجعان به اداره‌ها قبل از هر اقدامی به دنبال یک پارتی برای انجام سریع و راحت اموراتشان می‌گردند که این نشان از وجود یک اشکال ساختاری در نظام اداری کشور دارد و زمانی که مردم اطمینان داشته باشند که امور اداری آنها بصورت قانونی و بدون هیچ تبعیضی انجام خواهد شد مطمینا هیچ گاه به سراغ راههای غیر قانونی نخواهند رفت و لازم است در این زمینه اقدامات فرهنگی لازم توسط دستگاههای ذیربط صورت گیرد تا مردم ضمن آشنایی با حقوق خود در انجام کار اداری مسیر قانونی را انتخاب و پیگیری نمایند.              

                                                                                                                                                                                                                       محسن گودرزی-معاون پیشگیری از وقوع جرم دادستان یاسوج