کد خبر: ۳۵۹۲
تاریخ انتشار: ۱۱ بهمن ۱۳۹۵ - ۲۳:۴۳
سرویس اجتماعی
هرچند در حوزه شهری هنوز خیلی‌ها باور به تأثیرات مهلک خشکسالی در زندگی روزمره ندارند، اما روستاییان زیادی در سراسر کشور با آن دست و پنجه نرم می‌کنند. ازجمله شواهد تأثیرات خشکسالی در سال ۱۳۹۳ بر منطقه شهرستان ممسنی از توابع استان فارس می‌توان به کاهش ۷۰ درصدی کشت بهاره در این منطقه اشاره کرد و این که خشکسالی به منجر به "خسارت ۹ میلیارد ریالی به تولیدات دامی منطقه، کاهش وسعت جنگل‌ها، کاهش پوشش گیاهی مراتع" شده است.
"خبر نورآباد"  سرویس اجتماعی:اصغر پارسایی: هرچند در حوزه شهری هنوز خیلی‌ها باور به تأثیرات مهلک خشکسالی در زندگی روزمره ندارند، اما روستاییان زیادی در سراسر کشور با آن دست و پنجه نرم می‌کنند. ازجمله شواهد تأثیرات خشکسالی در سال ۱۳۹۳ بر منطقه شهرستان ممسنی از توابع استان فارس می‌توان به کاهش ۷۰ درصدی کشت بهاره در این منطقه اشاره کرد و این که خشکسالی به منجر به "خسارت ۹ میلیارد ریالی به تولیدات دامی منطقه، کاهش وسعت جنگل‌ها، کاهش پوشش گیاهی مراتع" شده است. همین امر باعث شده تا برخی از دانشجویان، پایان‌نامه خود را به خشکسالی و پیامدهای آن اختصاص بدهند.

"آسیب‌پذیری و سازگاری دامداران شهرستان ممسنی از خشکسالی در شرایط نوسان‌های اقلیمی" عنوان پایان‌نامه وحید کریمی دانشجوی کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه شیراز است که با راهنمایی دکتر عزت‌الله کرمی در اسفندماه سال ۹۴ دفاع شد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که راهکارهای ۱۴ گانه سازگاری دامداران با خشکسالی را می‌توان به دو دسته راهکارهای فنی و مالی تقسیم و هرکدام از این راهکارها را به تربیت در چهار و دو دسته تقسیم و بررسی کرده است، همچنین یافته‌های حاصل از سازگاری دامداران نشان داد که بیش از نیمی از دامداران نتوانسته‌اند نسبت به حفظ دام خود اقدام کنند.

کریمی در این پایان‌نامه اشاره می‌کند: خشکسالی به‌عنوان یکی از نمودهای نوسانات اقلیمی، یک فاجعه آب و هوایی است و به‌عنوان بی‌سروصداترین بلای طبیعی شناخته شده است که به‌دلیل ایجاد هزینه‌هایی که برای پایداری معیشت کشاورزان و سیستم‌های کشاورزی به‌طور گسترده دارد(۱) مرکز توجه فعالان علمی در این حوزه قرار گرفته است.

وی می‌افزاید: "کشاورزی و دامداری به‌عنوان منبع اصلی تأمین درآمد بسیاری از خانوارهای روستایی، یکی از سازه‌های مهم اقتصادی در کشورهای در حال توسعه است. با این حال بخش کشاورزی آسیب‌پذیرترین بخش نسبت به خطرات و اثرات جهانی تغییرات اقلیمی و خشکسالی است(۲). برخی از اثرات تغییرات و نوسان‌های اقلیمی در حال حاضر در سرتاسر جهان آشکار شده است که به‌عنوان مثال، در طول دهه گذشته خشکسالی شدید در کشورهای خشک و نیمه‌خشک شایع‌تر شده است و چالش‌های جدی برای جوامع مختلف ایجاد کرده است. در این میان، تشدید پدیده خشکسالی در سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۱ در ایران، پیامدهای منفی فراوانی را به همراه داشته است(۳)."

در ادامه، محقق پایان‌نامه با تأکید بر اینکه "شواهد تجربی نشان می‌دهند، که میزان آسیب‌پذیری کشورها از تغییر اقلیم متفاوت است، به نحوی که وابستگی معیشت بسیاری از ساکنان کشورهای در حال توسعه به منابع طبیعی (آب، خاک و مراتع) باعث شده است که این کشورها در برابر تغییرات و نوسان‌های اقلیمی حساس‌تر و آسیب‌پذیرتر باشند(۴)" می‌نویسد: "به‌طور کلی آسیب‌پذیری را می‌توان درجه‌ای از یک سیستم، زیر سیستم یا ترکیب سیستم در مواجهه با مخاطرات که به یک آشفتگی یا استرس منجر می‌شود، تعریف کرد(۵)؛ بنابراین، در صورتی که تحقق توسعه پایدار در زمره سیاست‌گذاری‌های اصلی بسیاری از کشورهای در حال توسعه دارای اقتصاد متکی بر منابع طبیعی باشد، این کشورها باید بخش کشاورزی را با تغییرات و توسان‌های اقلیمی سازگار کنند(۶)." در بخش دیگری از این تحقیق آمده است: "اهمیت در نظر گرفتن سازگاری در تحقیقات و ارزیابی‌های بخش کشاورزی تنها به‌خاطر انتخاب بهترین سیاست برای کاهش تغییرات نیست بلکه، بیشتر به‌منظور کاهش آسیب‌پذیری گروه‌های مختلف و در نتیجه کاهش هزینه‌های اجتناب‌ناپذیر است(۷). به‌طور کلی سازگاری شامل یک پاسخ به شوکی هست، که به وسیله انسان یا طبیعت ایجاد شده و می‌تواند قبل، در طول یا بعد از اتفاق رخ دهد و باعث پایداری یا بهبود سیستم‌های اجتماعی - اکولوژیکی شود(۸)."

از نظر کریمی "خشکسالی به‌عنوان یکی از وقایع محیطی باعث می‌شود که پوشش گیاهی مراتع از بین برود و میزان علوفه در دسترس برای دام‌ها کاهش پیدا کند و منجر به خسارت‌های سنگین به دامداران شود. خشکسالی تمام تولیدکنندگان محصولات کشاورزی و عملیات دام را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ بنابراین بخش دام به‌دلیل وابستگی مراتع و علوفه و تغییر بارش یکی از بخش‌هایی است که در معرض بیشترین آسیب‌پذیری ناشی از خشکسالی قرار دارد و نوسانات جوی به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر تولید و بهره‌وری دام تأثیر می‌گذارد."

در ادامه، کریمی به ریسک‌ها و نااطمینانی از وجود نوسانات آب و هوا و خشکسالی می‌پردازد و ازجمله یکی از پیامدها را آن می‌داند که "دامداران تصویری روشن و قطعی از وضعیت آینده به‌منظور برنامه‌ریزی و مدیریت دام خود ندارند(۹) و ازجمله شواهد تأثیرات خشکسالی در سال ۱۳۹۳بر منطقه شهرستان ممسنی از توابع استان فارس می‌توان به خسارت ناشی از خشکسالی به مزارع گندم دیم و آبی در شهرستان (۶,۴ میلیارد ریال)، کلزا (۱۳.۳ میلیارد ریال)، حبوبات و جو (۴۸ میلیارد ریال)، نباتات علوفه‌ای (۶۴۱ میلیارد ریال) و افت آب‌های زیرزمینی اشاره کرد."

در ادامه، تأثیر خشکسالی بر منطقه محقق این پایان‌نامه می‌نویسد: "کشت بهاره این منطقه نیز ۷۰ درصد کاهش داشته است. کاهش تعداد دام، وارد آمدن خسارت ۹ میلیارد ریالی به تولیدات دامی منطقه، کاهش وسعت جنگل‌ها، کاهش پوشش گیاهی مراتع از دیگر خسارات ناشی از خشکسالی محسوب می‌شود(۱۰)."

کریمی سپس به "پیامدهای ثانویه" خشکسالی پرداخته و در بررسی آن به "کاهش درآمد سرانه منطقه، بیکاری، فقر و در نتیجه مهاجرت کشاورزان و دامداران منطقه" اشاره می‌کند "که در صورت ادامه این روند پایداری دامی - زراعی، اقتصادی و اجتماعی این منطقه در بلندمدت تهدید می‌شود." لازم به ذکر است که از میان انبوه مطالعات انجام‌شده در زمینه مفاهیم و اثرات خشکسالی در دنیا، تعداد اندکی از آنها در زمینه اثرات خشکسالی بر دامداری است. به همین منظور هدف کلی مطالعه حاضر تشریح میزان آسیب‌پذیری و نحوه سازگاری دامداران شهرستان ممسنی با نوسانات اقلیمی و خشکسالی ناشی از آن است، تا از این طریق راهکارهایی برای بهبود سازگاری با خشکسالی ارائه شده و آسیب‌پذیری به حداقل رسد. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی دامداران شهرستان ممسنی است که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای ۲۷۴ نفر از ۳۰ روستا انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده برای این پژوهش پرسشنامه است که روایی صوری آن با نظر اعضای کمیته مورد تأیید قرار گرفت و در یک مطالعه راهنما با ۳۰ نفر خارج از نمونه آماری میزان ضریب آلفا کرونباخ برای متغیرها بین ۰,۵ تا ۰.۹ به دست آمد.

نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که "راهکارهای ۱۴ گانه سازگاری دامداران با خشکسالی را می‌توان به دو دسته راهکارهای فنی و مالی تقسیم کرد. راهکارهای فنی متشکل از چهار راهکار چرای چرخشی، تغییر نوع دام، تولید علوفه و دریافت سبوس یارانه‌ای. راهکارهای مالی نیز به دو دسته راهکارهای مالی دامداری و غیردامداری تقسیم شدند راهکارهای مالی دامداری شامل فروش دام، بیمه دام، خرید علوفه، اجاره کاه و کلش، خرید کنسانتره و اجاره مرتع و راهکارهای مالی غیردامداری نیز متشکل از راهکارهای عضویت در تعاونی، اشتغال در مشاغل کشاورزی، اشتغال در مشاغل غیرکشاورزی و مهاجرت موقت است."

در بخش دیگری از نتایج تحقیق آمده است: "یافته‌های حاصل از سازگاری دامداران نشان داد که بیش از نیمی از دامداران نتوانسته‌اند نسبت به حفظ دام خود اقدام کنند و بیشتر سازه‌ها اثرگذار بر سازگاری دامداران فنی و مالی است." تحقیق حاضر در نتیجه از بررسی‌ها خود، به احتمال اضمحلال دامداری با توجه به خشکسالی اشاره می‌کند و محقق می‌نویسد: "از منظر آسیب‌پذیری، دامداران منطقه از خشکسالی‌های اخیر آسیب زیادی دیده‌اند همچنین دامداران بیشتر آسیب دیده دارای کارایی سازگاری کمتری نسبت به سایر دامداران هستند. با توجه به این روند، پیش‌بینی می‌شود که با توجه به وضعیت بحرانی کم‌آبی و خشکسالی در کشور، نظام دامداری در آینده رو به اضمحلال و ناسازگاری شدیدتری می‌رود."

در پایان در راستای بررسی‌های به‌عمل‌آمده محقق پژوهش پیشنهاد می‌کند: "به‌طور کلی تدوین نظام پایدار دامداری که بتواند تولیدکنندگان را با نوسان‌های اقلیمی سازگارتر کند؛ تدوین این نظام با توجه به پیچیدگی‌های موجود تنها از طریق تولید مشارکتی دانش با همکاری سازمان‌های دولتی و دامداران امکان‌پذیر خواهد بود که در همین راستا پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان دولتی بر سرمایه‌های موجود به‌ویژه از لحاظ اجتماعی مانند عضویت دامداران در نهادهای محلی و مشارکت دادن ذی‌نفعان در طراحی و اجرای یک نظام پایدار دامداری توجه کنند." "همچنین با توجه به نتایج به‌دست‌آمده پیشنهاد می‌شود به‌منظور دستیابی به نظام پایدار دامداری، جنبه‌های مختلف اقتصادی، زیست‌محیطی و اجتماعی اثرگذار بر فعالیت‌های دامداری مورد بررسی دقیق قرار گیرند و طراحی و بازطراحی راهکارهای اثربخش سازگاری در برنامه کار نهادهای متولی مدیریت دام کشور قرار گیرد که از ضروریات رسیدن به یک نظام دامداری پایدار ست."

منبع خبر: ایانا





مطالب مرتبط
نسخه چاپی
ارسال به دوستان
نظرشما
نام:
ایمیل:
با وارد کردن ایمیل، انتشار یا عدم انتشار این نظر به صورت خودکار اطلاع داده خواهد شد.
* نظر: